اتحاد دفاعی عربستان و متحدان منطقه ای در برابر جنگ ایران

عصر ایران؛ محمود فاضلی، دیپلمات پیشین و تحلیلگر امور بین الملل - چند روز پس از اینکه روزنامه آمریکایی «وال استریت ژورنال» مدعی شد حریم هوایی عربستان و کویت به روی هواپیماهای آمریکایی باز شده است، ریاض اعلام کرد این کشور اجازه استفاده از حریم هوایی خود برای هیچ عملیات نظامی تهاجمی را نخواهد داد.

چنانچه ریاض در عمل چنین تصمیمی اتخاذ کرده باشد و این موضع صرفا جنبه تبلیغاتی نداشته باشد، این موضع منعکس کننده تلاش‌های ریاض برای مهار تشدید تنش‌های منطقه ‌ای و جلوگیری از ورود منطقه به یک رویارویی گسترده‌تر است.

عربستان ادعای این روزنامه را ««نادرست» دانسته و مدعی است طرف‌هایی به دلایل نامعلومی به دنبال تحریف تصویر موضع عربستان هستند، این پادشاهی هیچ مجوزی برای استفاده از حریم هوایی خود برای پشتیبانی از عملیات نظامی تهاجمی به رهبری آمریکا علیه ایران نداده و ریاض از تلاش‌های سیاسی به رهبری پاکستان برای دستیابی به توافقی که جنگ و تنش فزاینده بین تهران و واشنگتن را متوقف کند، حمایت می ‌کند. 

در شرایطی که تحولات اخیر منطقه بحث درباره سازوکارهای جدید امنیتی را پررنگ ‌تر کرده است، گزارش‌های جدید از بررسی طرحی در ریاض برای ایجاد چارچوبی منطقه ‌ای با هدف کاهش تنش ‌ها و جلوگیری از درگیری‌ های آینده میان ایران و کشورهای منطقه حکایت دارد.

روزنامه «فایننشال ‌تایمز» نیز به نقل از منابع دیپلماتیک ادعا کرد که عربستان و برخی متحدانش در حال بررسی امکان دستیابی به توافق «عدم تعرض» میان کشورهای خاورمیانه و ایران هستند.

 این ایده در چارچوب گفت ‌وگوهای منطقه ‌ای و با هدف کاهش تنش‌ها پس از پایان جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران مطرح شده است. ریاض در بررسی این طرح از «توافقات هلسینکی» سال ۱۹۷۵ به‌عنوان یک الگوی احتمالی الهام گرفته است؛ توافقاتی که در دوران جنگ سرد با هدف کاهش تنش میان بلوک شرق و غرب شکل گرفت.

«فیصل بن فرحان» وزیر خارجه عربستان اخیرا ضمن اشاره به اهمیت حفظ امنیت دریانوردی در آبراه‌ های بین‌ المللی تأکید کرده امنیت دریانوردی در تنگه هرمز اساس ثبات اقتصاد جهانی است. عربستان به حمایت از آتش ‌بس، جلوگیری از تشدید تنش و حمایت از روند دیپلماسی و سیاسی برای حل بحران در منطقه ادامه می ‌دهد. ریاض بر اهمیت بازگشت دریانوردی در تنگه هرمز به وضعیت پیش از ۲۸ فوریه تأکید دارد.

عربستان و تقویت همکاری امنیتی با کشورهای مختلف

  عربستان اخیرا مبتکر برگزاری اجلاس شورای همکاری خلیج فارس بود. اجلاسی که در آن علاوه بر بحث در مورد سازوکارهای تقویت هماهنگی و همکاری امنیتی بین کشورهای عضو شورای همکاری، حمایت از امنیت و ثبات کشورهای عضو و مقابله با چالش‌های مشترک، تعدادی از موضوعات امنیتی فوری، به ویژه تحولات و تغییرات سریع در منطقه، مورد بررسی قرار گرفت.

 در این اجلاس اهمیت اتحاد تلاش‌ها برای مقابله با خطرات امنیتی و ایجاد سازوکارهایی برای اقدام مشترک تأکید شد.

از دیگر تحرکات عربستان در ماه ‎های اخیر، تشکیل گروه چهارجانبه ژئوپلیتیکی جدید است.

از آغاز جنگ علیه ایران، یک گروه چهارجانبه ژئوپلیتیکی جدید شامل مصر، عربستان، ترکیه و پاکستان در حال شکل ‌گیری در خاورمیانه است. اگرچه هنوز این تشکل نهایی نشده اما این چهار کشور چندی است که اقدام به رایزنی در زمینه نگرانی ‌های امنیتی مشترک و مقابله با آن ‎ها می ‌کنند.

این چهار قدرت منطقه ‌ای در زمانی که چشم‌انداز امنیتی خاورمیانه به طرز غیرقابل تصوری در حال تغییر است، در حال نزدیک شدن به یکدیگر هستند.

این گروه چهارجانبه جدید در خاورمیانه تلاشی برای مقابله با طرح ‌های موجود برای «بازترسیم» نقشه منطقه و پرداختن به نگرانی ‌های امنیتی مشترک، به ویژه جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران خواهد بود. این گروه می ‌تواند به گروهی از قدرت‌ها تبدیل شود که نقش مهمی در مدیریت نگرانی‌های امنیتی مشترک در منطقه ایفا می ‌کند.

در جریان جلسات این گروه از کشورها، از تلاش میانجی‌ گری پاکستان بین آمریکا و ایران حمایت شد. این نشست چهارجانبه برای رسیدگی به پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و حمایت از تلاش‌های میانجی ‌گری پاکستان تشکیل شد. هر چهار کشور منافع اقتصادی و امنیتی در جلوگیری از تشدید بیشتر و پایان سریع جنگ دارند. 

قطع عرضه انرژی و کود کشاورزی خلیج فارس به دلیل اختلال در کشتیرانی از طریق تنگه هرمز، اقتصاد جهانی را تحت تاثیر قرار داده است و کشورهای وابسته به واردات مانند مصر، پاکستان و ترکیه از جمله آسیب‌ دیدگان در این زمینه هستند. بی تردید پاکستان و ترکیه از سرایت احتمالی بی ‌ثباتی به مرزهای مشترک خود با ایران نگران هستند.

پیوستن احتمالی ترکیه به اتحاد دفاعی پاکستان و عربستان

در ژانویه ۲۰۲۶، هاکان فیدان وزیر امور خارجه ترکیه اعلام کرده بود که «بحث‌ها و گفت ‌وگوهایی» با پاکستان و عربستان در مورد پیوستن ترکیه به اتحاد دفاعی آن ها در حال انجام است، اما «هنوز هیچ توافقی امضا نشده است».

ترکیه از روابط دفاعی نزدیک و دیرینه ‌ای با پاکستان، از جمله فروش تجهیزات نظامی به ‌ویژه در حوزه دریایی، رزمایش‌های مشترک و برنامه‌های آموزشی برخوردار است. از سال ۲۰۲۳، پاکستان، عربستان و ترکیه جلسات سه‌ جانبه ‌ای را برای تقویت روابط دفاعی ـ صنعتی خود برگزار می کنند.

در ماه‎ های اخیر پاکستان و ترکیه تهدیدات و تنش های لفظی زیادی را با اسرائیل رد و بدل کرده‌ اند که شدت آن در ماه‌های اخیر افزایش یافته است.

در خلال جنگ ۱۲ روزه اسرائیل علیه ایران در ژوئن ۲۰۲۵، اردوغان رئیس جمهور ترکیه، حمله اسرائیل به ایران را «تروریسم دولتی» خواند و از حق ایران برای دفاع از خود حمایت کرد. او قول داد که استقلال دفاعی ـ صنعتی ترکیه را افزایش داده و بازدارندگی کشورش را تقویت کند.

فیدان وزیر خارجه ترکیه نیز اخیرا هشدار داد که نتانیاهو «به دنبال اعلام ترکیه به عنوان دشمن جدید» پس از ایران است. اظهارات وزیر خارجه ترکیه در پی ادعاهای «نفتالی بنت»، نخست وزیر سابق اسرائیل مبنی بر اینکه «ترکیه ایران جدید است» و «سعی دارد عربستان را علیه اسرائیل تحریک کند و یک محور سنی متخاصم با پاکستان هسته‌ ای ایجاد کند»، مطرح شد.

وزیر دفاع پاکستان نیز از احتمال پیوستن قطر و ترکیه به عنوان شرکای جدید به پیمان دفاعی پاکستان و عربستان خبر داد. پاکستان مدعی است سازوکار پیوستن شرکای جدید به پیمان دفاعی کشورش با عربستان تا حدی نهایی شده اما همچنان به پیشرفت ادامه می ‌دهد.

 این روند هم در زمان حاضر و هم در آینده مطرح خواهد بود. عربستان و پاکستان این پیمان را منعقد کرده‌ اند و چنانچه قطر و ترکیه هم به این پیمان بپیوندند این منطقه شاهد تشکیل یک ائتلاف دفاعی و اقتصادی در قالب این پیمان مشترک بین این کشورها خواهد بود.

چنین ائتلافی به صورت بالقوه وابستگی به کشورهای خارج از منطقه را به حداقل خواهد رساند. ما یک برادری بین ‌المللی را تشکیل خواهیم داد و هر کدام از کشورهای ما روابط اقتصادی با یکدیگر به نفع منطقه و به نفع صلح در منطقه خواهند داشت. این پیمان قرار نیست ضد هیچ کس باشد اما تاثیری حیاتی در زمینه محافظت از صلح در منطقه برجای خواهد گذاشت.»

لیست جدید کالاهای مشمول واردات کولبری اعلام شد

بیشتر بخوانید:

رایزنی وزیران خارجه پاکستان و عربستان درباره ایران

سفیر ایران در ریاض: عربستان همچنان متعهد به کاهش تنش و حمایت از مذاکرات است

ادعای فایننشال‌تایمز: عربستان توافق عدم تعارض منطقه‌ای با ایران را مطرح کرده

اقدام غیرمنتظره عربستان در برابر آمریکا

لغو محدودیت‌ های استفاده ارتش آمریکا از پایگاه‌ها و حریم هوایی کویت و عربستان

تماشاخانه

عروس‌های سیاه‌پوش؛ دخترانی که خودشان را سیاه‌بخت کردند

حمله به میراث جهانی ؛ موج انفجار با کاخ گلستان چه کرد؟ وقتی پرتابه‌‌ها بر سر کاخ قاجاری فرود آمدند

فیلم های دیگر