ماجرای شهری که در تعیین طول روز و شب نقش داشت

 زیج‌ معرب‌شده زیگ، جدولی است که نام، موقعیت و زمان حلول ستارگان و کواکب را نشان می‌دهد و در نجوم اسلامی استفاده می‌شده است. در گذشته، اخترشناسان از جداول زیج برای دانستن موقعیت و رصد کردن اجرام سماوی، تعیین طول روز و شب، تهیه تقویم، جهت‌یابی و دیگر مقاصد اخترشناسی و نیز در طالع‌ بینی استفاده می‌کردند.

به گزارش همشهری آنلاین، در گذشته هر یک از اخترشناسان برجسته یا هر رصدخانه، یک زیج ویژه به خود می‌نوشتند و زیج‌های پیشینیان را تصحیح می‌کردند. از آنجایی که عمده فعالیت علمی در رصدخانه مراغه بر تنظیم زیج ایلخانی متمرکز بود، بسته شدن زیج ایلخانی و آغاز تنظیم جدول نجومی در حقیقت نقطه شروع کار علمی در رصدخانه محسوب می‌شود و از این رو، ۱۶ اردیبهشت مصادف با بسته شدن زیج ایلخانی مناسب‌ترین روز برای نامگذاری روز مراغه مطرح شد.

نشست‌های تخصصی درباره جایگاه علمی مراغه

شهردار مراغه با بیان اینکه هر سال ۱۶ اردیبهشت با محوریت جایگاه علمی و تاریخی مراغه گرامی داشته می‌شود به همشهری گفت: زیج ایلخانی اثری علمی است که در دوره فعالیت رصدخانه و به همت خواجه نصیرالدین طوسی و دیگر دانشمندان تدوین شد. زیج ایلخانی در واقع مجموعه‌ای از داده‌های دقیق نجومی است که با رصد حرکت خورشید، ماه و ستارگان به دست آمده و کاربرد آن در تعیین تقویم، آغاز فصل‌ها و برنامه‌ریزی کشاورزی و زندگی روزمره مردم بوده است.

شهرام مروتی با اشاره به انتخاب روز مراغه از یک دهه پیش، افزود: امسال به دلیل شرایط خاص کشور، بخشی از برنامه‌ها تغییر کرده، اما مهمترین برنامه پیش‌بینی ‌شده برگزاری نشست‌های تخصصی با موضوع نقش مراغه در تاریخ ایران و تاریخ علم جهان است که با حضور جمعی از صاحب ‌نظران برگزار می‌شود.

او با بیان اینکه در سال‌های گذشته، موزه‌ها و مراکز تفریحی در این روز به ‌صورت رایگان در اختیار شهروندان قرار می‌گرفت، اظهار کرد: امسال با توجه به محدودیت‌ها، موزه‌ها تعطیل هستند. با این حال، شهرداری برخی مراکز تفریحی و گردشگری را به ‌صورت رایگان برای شهروندان باز نگه داشته است.

بازگشایی رصدخانه در روز مراغه

رصدخانه مراغه بر فراز تپه‌ای در حاشیه جنوبی شهر مراغه در آذربایجان شرقی قرار گرفته است. این موقعیت با چشم‌اندازی باز به آسمان و دور از آلودگی نوری و شهری از نظر جغرافیایی و نجومی جایگاهی مناسب برای رصد دقیق ستارگان فراهم می‌کند. با تمام محدویت‌هایی که به دلیل جنگ سوم تحمیلی به وجود آمده، شهردار مراغه از بازگشایی رصدخانه مراغه در این هفته خبر می‌دهد و می‌گوید: این مجموعه که به‌دلیل شرایط اخیر مدتی تعطیل بود، همزمان با روز مراغه پذیرای گردشگران است و موزه ابزارآلات نجومی آن نیز به ‌صورت رایگان در دسترس علاقه‌مندان قرار می‌گیرد.

شهرام مروتی افزود: تلاش شده است با وجود محدودیت‌ها، ‌های روز مراغه به ‌گونه‌ای برگزار شود که ضمن پاسداشت پیشینه علمی این شهر، فرصت بهره‌مندی شهروندان و گردشگران از ظرفیت‌های فرهنگی و تاریخی مراغه را فراهم کند.

روزی، روزگاری رصدخانه

بیش از ۸۰۰ سال پیش در آذربایجان شرقی و در شهر مراغه، زمانی که هنوز خبری از تلسکوپ و دوربین‌های پیشرفته و فوق پیشرفته نبود، خواجه نصیرالدین طوسی به دستور هلاکو، رصدخانه‌ مراغه را ساخت که سال‌ها به عنوان پیشرفته‌ترین رصدخانه جهان نام‌آور بود.

این بنا در زمانی که مراغه توسط هلاکو خان مغول به عنوان پایتخت انتخاب شده بود روی تپه‌ای در غرب مراغه ساخته شد و ساخت آن نزدیک به ۱۵ سال زمان برد.

این رصدخانه تا سال ۷۰۳ هجری کاملا سالم بود، اما پس از زلزله‌های سخت و بی توجهی حاکمان، رو به ویرانی رفت و در حال حاضر فقط آثاری از بناهای متعلقه آن باقی مانده است.

رصدخانه مراغه با شماره ۱۶۷۵ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید و نه تنها کامل‌ترین رصدخانه‌ای است که در زمان خود ایجاد شده است، بلکه نخستین رصدخانه مجهز قبل از کشف دوربین به شمار می‌رود به طوری که تا ۳۰۰ سال بعد رصدخانه‌ای با آن امکانات در غرب به وجود نیامد.

در سال‌های اخیر صحبت‌هایی درباره ثبت جهانی این اثر هم شده، ‌ اما هنوز به نتیجه نرسیده است.

درآمد ۲ میلیارد دلاری ایران با مدیریت هوشمند تنگه هرمز

بیشتر بخوانید:

رصدخانه‌ ای که قرار است اسرار جهان تاریک را کشف کند (+عکس)

تماشاخانه

«نبرد آوسترلیتز» حیله بزرگ ناپلئون که یک سپاه را روی دریاچه غرق کرد

ایران من ؛ از دل تاریخی کهن تا حال ایران امروز ما

فیلم های دیگر