عمارت عین الدوله و حکایت طاووس خانومی که تا آخر صیغه شاه قاجار ماند

عصر ایران ؛ علی نجومی ــ خاقان مغفور یا همان فتحعلی شاه کتاب های تاریخ که قصه تعدد زوجاتش را احتمالا فقط خواجه حافظ شیرازی نشنیده باشد، در میان این خیل عظیم همسران و تیمارگران دختری گرجی تبار را بیش از دیگران عزیز چشم و جان خود می شمارد  و این دختر طاووس خانم نام داشت و از اهالی اصفهان نصف جهان بود. او متولد به سال 1209 قمری برابر با   1173 خورشیدی  یعنی سه سال قبل از تاجگذاری خاقان مغفور بود.

مقامش در نزد شاه بابا( لقب دیگر فتحعلیشاه) آن قدر رفیع بود که شاه نام تخت مرصع جواهرنشان خورشید را پس از ازدواج با طاووس خانوم به تخت طاووس تغییر داد که اکنون در موزه جواهرات ملی نگاه داری می شود.

طرفه آن که این طاووس خانوم عزیز تا آخر عمر فتحعلیشاه در عقد موقت او باقی ماند و در واقع همسر صیفه ای شاه محسوب می شد. علت این امر هم این بود که طاووس خانوم معتقد بود ساعت سعد و خوش عقد موقت اولیه نباید تغییر کند و صیغه جدید و دايم خوانده شود که خوش یمن نیست.

این طاووس خانوم بعدا به لقب تاج الدوله مفتخر شد.

این همه صغری و کبری را چیندم تا بگویم طاووس خانوم از فتحعلیشاه صاحب 8 فرزند شد که یکی از آن ها و شاید مشهور ترینشان شاهزاده احمد میرزا عضد الدوله بود.

این عضدالدوله هم صاحب فرزندانی شد که مشهورترینشان بی شک شاهزاده عبدالمجید میرزا عین الدوله بود که سالهای پایانی سلطنت مظفرالدین شاه، صدراعظم ایران بود.

در همین زمان صدرات بود که پیش زمینه انقلاب مشروطه در کشور شکل گرفت و قضیه تحصن علما در حرم حضرت عبدالعظیم پیش آمد و عین الدوله هم کسی نبود که جلوی مردم کوتاه بیاید و شهرتش به مشت آهنین بود. اما تقدیر این گونه خواست که موج آزادی خواهی مردم به همراهی برخی علما از جمله آخوند خراسانی ،آیت الله بهبهانی و آیت الله طباطبایی و  کار را به جایی رساند که عین الدوله استعفا بکند و نصر الله خان مشیر الدوله بر صندلی صدارت جلوس کرد و حکم مشروطه به امضای مظفرالدین شاه رسید و کار به سرانجام آمد.

اما عبدالمجید خان عین الدوله بعد ها کم کم به سلک طرفداری از مشروطه درآمد و حتی اموال زیادی را به دولت مشروطه بخشید حتی طی قحطی ۱۲۹۸–۱۲۹۶ در ایران  او دستور داد با گندم حاصل املاکش نان بپزند و رایگان میان فقرا توزیع می‌کرد.

او که هنوز هم برای بسیاری نماد استبداد دوران قاجار است در پایان عمر به واسطه پول هایی که قرض کرده بود و جریمه هایی که در پی کودتای سوم اسفند 1299 بر دوشش نهاده شد در شرایط سخت مالی زندگی می کرد و خیل طلبکاران دایم پاپی او بودند و او هم دیگر نفوذی در حکومت نداشت که بتواند ممر جدیدی برای درآمد خود بیابد.

او سرانجام در سال 1306 در تهران دارفانی را وداع گفت.

البته شهرت عین الدوله آن قدر در تاریخ معاصر ایران زیاد بوده است که نامش بر روی یکی از قدیمی ترین  خیابان های تهران بود : خیابان ایران( عین الدوله سابق) هنوز رنگ و بوی اصیل خود را تا حدود زیادی حفظ کرده است و چلوکبابی حاج عبدالله هم که برای اهالی سور و سات پایتخت یک پاتوق اسم و رسم دار است.

عین الدوله ساکن همین خیابان بود و نامش هم از همین روی بر روی این خیابان قرار گرفت اما این صدراعظم  چندباره ایران قجری یک ملک ییلاقی هم در شمال شرق تهران در محله ای داشت که اکنون به نام هروی شناخته می شود. او در اواخر عمر خود به علت همان مسایل مالی ذکر شده مجبور شد این ملک را به پیشکار خود یعنی رضا خان هروی بصیرالدوله به صورت قسطی بفروشد و بدین ترتیب این عمارت مسکن دایم خاندان هروی شد.

پس از بصیرالدوله، عمارت به پسرش نصرالله هروی به ارث رسید که پزشک حاذق و فرنگ رفته ای بود و عادت به پول ویزیت گرفتن از فقرا هم نداشت. سال ها گذشت و این خاندان در این عمارت ماندند تا این که در دهه 70 شیرین هروی از نوادگان بصیرالدوله این عمارت را به شهرداری واگذار کرد و عمارت هم در سال 1377 ثبت ملی شد.

عمارت عین الدوله سال‌ها خالی مانده بود و اوضاع خوبی نداشت. شهرداری تهران کار بازسازی عمارت و محوطه اطراف آن را به عهده گرفت. در سال ۱۳۸۶، به مناسبت صدمین سالگرد تاسیس بلدیه(شهرداری) تهران، باغ عین‌الدوله افتتاح شد.

نگارخانه برگ هم در این عمارت معمولا به نمایش آثار نقاشی و تجسمی می پردازد و در ضمن سردیس بسیاری از مشاهیر ایران زمین هم در محوطه بیرونی عمارت به نمایش گذارده شده است.

خصوصیات معماری و سازه 

نمای بیرونی عمارت عین الدوله

نمای بیرونی عمارت عین‌الدوله از معماری اروپایی الهام گرفته است. این عمارت دو طبقه دارد با ستون‌های بلند و سرستون‌های کورینتی. در طبقه‌ دوم بهارخواب بسیار بزرگی وجود دارد.

ایوان

ساختمان حدود یک ‌و نیم متر با زمین فاصله دارد و روی ایوانی ساخته شده است. این ایوان با چند پله از زمین فاصله گرفته است.

ستون‌ها

ستون‌ها تنها بخش عمارت است که دست‌نخورده باقی مانده است. این سرستون‌ها با گرایش به معماری نئوکلاسیک اروپایی ساخته شده است.

 درب ها و پنجره‌ها

درها و پنجره‌ها در زمان ساخت عمارت ساده‌تر و مستطیل‌شکل بودند. در بازسازی‌های مختلف بعدی، درها و پنجره‌ها را نیز عوض کردند. حالا پنجره‌‌ها با شیشه‌های رنگی و طاقی‌شکل در دیوارهای خانه چشم‌نوازی می‌کنند.

تزیینات

تزیینات عمارت در دوره‌های مختلف و بنا به سلیقه صاحبان آن تغییر کرده است. تزئینات شامل گچ‌بری‌ها و آینه‌کاری‌هاست.

«دروازۀ جهنم» دارد خاموش می‌شود؛ چرا این خبر خوبی نیست؟

بیشتر بخوانید:

بهشت و جهنم در ابتدای خیابان فردوسی/در ساختمان عصر قجر چه خبر است؟

از طرح قتل امیرکبیر تا دستگیری سران مشروطه/ دیوارهای خانه امام جمعه چه رازهایی را پنهان کرده اند؟

اسناد مهم مشروطه در موزه کتاب

محمد علی شاه؛ صدمین سال‌مرگ پادشاه مستبد و روس‌گرا

تماشاخانه

«نبرد آوسترلیتز» حیله بزرگ ناپلئون که یک سپاه را روی دریاچه غرق کرد

ایران من ؛ از دل تاریخی کهن تا حال ایران امروز ما

فیلم های دیگر