اسرائیل در ۱۴ مه ۱۹۴۸ [۲۴ اردیبهشت ۱۳۲۷] پس از پایان قیمومیت بریتانیا بر فلسطین اعلام استقلال کرد. کشورهای عربی از جمله مصر، اردن، سوریه و عراق با تشکیل اسرائیل مخالفت کردند.
خبرآنلاین نوشت: به بررسی مهمترین جنگها و درگیریهای میان اسرائیل و کشورهای عربی، فلسطینیها و همچنین ایران میپردازد؛ رویدادهایی که از سال ۱۹۴۸ تا امروز شکل گرفتهاند و تأثیرات عمیقی بر ساختار امنیتی، سیاسی و ژئوپلیتیک خاورمیانه گذاشتهاند. از جنگهای کلاسیک مانند جنگ ۱۹۴۸، بحران سوئز و جنگ ششروزه گرفته تا درگیریهای طولانیتری همچون جنگ لبنان، انتفاضهها، عملیاتهای غزه و نبردهای مرزی در سوریه. این متن همچنین به جدیدترین رویارویی مستقیم، یعنی جنگ دوازدهروزه ایران و اسرائیل در سال ۱۴۰۴، میپردازد که نشاندهنده ورود منطقه به دورهای تازه از تنشهای پیچیده و چندلایه است.
۱- جنگ اعراب و اسرائیل ۱۹۴۸ (جنگ استقلال)
تاریخ: ۱۹۴۷ تا ۱۹۴۹
پسزمینه: اسرائیل در ۱۴ مه ۱۹۴۸ [۲۴ اردیبهشت ۱۳۲۷] پس از پایان قیمومیت بریتانیا بر فلسطین اعلام استقلال کرد. کشورهای عربی ازجمله مصر، اردن، سوریه و عراق با تشکیل اسرائیل مخالفت کردند.
نتیجه: این جنگ با امضای آتشبس پایان یافت. اسرائیل موجودیت خود را تثبیت کرد و قلمروی خود را فراتر از مرزهای تعیینشده در طرح تقسیم سازمان ملل گسترش داد. کرانه باختری و اورشلیم شرقی تحت کنترل اردن قرار گرفت و نوار غزه نیز به اشغال مصر درآمد.
۲- بحران سوئز (جنگ سوئز)
تاریخ: ۱۹۵۶
پسزمینه: اسرائیل، فرانسه و بریتانیا پس از آنکه جمال عبدالناصر، رئیسجمهور مصر، کانال سوئز را ملی کرد، یک عملیات نظامی مشترک علیه مصر آغاز کردند. هدف اصلی اسرائیل باز کردن تنگه تیران ــ که مصر آن را بسته بود ــ و متوقف کردن حملات فداییان فلسطینی بود.
نتیجه: فشارهای بینالمللی، بهویژه از سوی ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی، موجب شد نیروهای اسرائیلی، فرانسوی و بریتانیایی عقبنشینی کنند. کانال سوئز تحت کنترل مصر باقی ماند.
۳. جنگ شش روزه
تاریخ: ۱۹۶۷
پسزمینه: اسرائیل در پاسخ به افزایش تنشها و تقویت نظامی در منطقه، حملهای پیشگیرانه علیه مصر، اردن و سوریه آغاز کرد.
نتیجه: اسرائیل به پیروزی سریع و قاطع دست یافت و شبهجزیره سینا، نوار غزه، کرانه باختری، اورشلیم شرقی و بلندیهای جولان را تصرف کرد. این جنگ تأثیر عمیقی بر ژئوپلیتیک منطقه گذاشت.
۴- جنگ یوم کیپور (جنگ اکتبر)
تاریخ: ۱۹۷۳
پسزمینه: مصر و سوریه در روز یوم کیپور، مقدسترین روز در آیین یهودیت، یک حمله غافلگیرانه و هماهنگ علیه اسرائیل آغاز کردند. این درگیری با نبردهای شدید و تلفات قابلتوجه همراه بود.
نتیجه: اسرائیل توانست نیروهای عرب را عقب براند و این جنگ درنهایت به مذاکرات صلح انجامید، از جمله توافقهای کمپ دیوید میان اسرائیل و مصر در سال ۱۹۷۸.
۵- جنگ اول لبنان
تاریخ: ۱۹۸۲ تا ۲۰۰۰ (حضور اسرائیل در لبنان تا سال ۲۰۰۰ ادامه داشت)
پسزمینه: اسرائیل در سال ۱۹۸۲ به لبنان حمله کرد تا سازمان آزادیبخش فلسطین (ساف) را از این کشور خارج کند و یک دولت همسو در لبنان تشکیل دهد. این درگیری گسترش یافت و به حضور طولانیمدت اسرائیل در جنوب لبنان انجامید.
نتیجه: اسرائیل در سال ۲۰۰۰ از بخش اعظم لبنان خارج شد.
۶- انتفاضه دوم
تاریخ: ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۵
پسزمینه: انتفاضه دوم یک خیزش فلسطینی علیه حاکمیت اسرائیل بود که با درگیریهای خشونتآمیز، بمبگذاریهای انتحاری و سایر اقدامات خشونتآمیز همراه بود.
نتیجه: این درگیری تلفات قابلتوجهی برای هر دو طرف بهجا گذاشت و تأثیر عمیقی بر روند مذاکرات صلح داشت.
۷- جنگ دوم لبنان
تاریخ: ۲۰۰۶
پسزمینه: حزبالله لبنان حملهای علیه اسرائیل انجام داد و دو سرباز اسرائیلی را اسیر کرد که این اقدام به آغاز یک درگیری یکماهه انجامید.
نتیجه: جنگ با آتشبسی که سازمان ملل میانجی آن بود پایان یافت، بدون آنکه پیروزی روشنی برای هیچیک از طرفین رقم بخورد. این جنگ پیامدهای بلندمدتی برای وضعیت امنیتی منطقه داشت.
۸- جنگهای غزه
اسرائیل در چندین درگیری با حماس، گروه فلسطینی حاکم بر نوار غزه، درگیر بوده است. این درگیریها شامل عملیات «سرب گداخته» (۲۰۰۹–۲۰۰۸)، عملیات «ستون ابر» (۲۰۱۲) و عملیات «لبه محافظ» (۲۰۱۴) میشود. این جنگها تلفات گسترده و ویرانی زیادی در غزه بهجا گذاشتند.
۹- جنگ سوریه (درگیریهای اسرائیل با سوریه در جریان جنگ داخلی سوریه)
تاریخ: از ۲۰۱۱ تاکنون
پسزمینه: با آغاز جنگ داخلی سوریه در سال ۲۰۱۱، اسرائیل اعلام کرد که هدف اصلیاش جلوگیری از انتقال سلاحهای پیشرفته به حزبالله و مقابله با استقرار نیروهای مورد حمایت ایران در نزدیکی مرزهایش است. از سال ۲۰۱۳ به بعد، اسرائیل دهها حمله هوایی در خاک سوریه انجام داد که بخش عمده آنها مواضع حزبالله، ارتش سوریه و اهداف منتسب به ایران را هدف قرار میداد. این حملات یکی از مهمترین ابعاد خارجی جنگ سوریه بودند و به شکلگیری یک جبهه تنش دائمی میان اسرائیل و سوریه انجامیدند.
رویدادهای شاخص:
۲۰۱۳: در ژانویه، جنگندههای اسرائیل یک سایت موشکهای زمینبههوا و یک مجتمع نظامی در ریف دمشق را هدف قرار دادند. در ماه مه نیز یک مرکز تحقیقاتی، انبار تسلیحات و یک پایگاه هوایی مورد حمله قرار گرفت.
۲۰۱۴: ارتش اسرائیل در ژوئن اعلام کرد در واکنش به حملاتی از خاک سوریه، مواضع ارتش سوریه را هدف قرار داده است. در سپتامبر نیز یک جنگنده سوری به ادعای نزدیک شدن به خط آتشبس جولان سرنگون شد.
۲۰۱۵: حمله هوایی اسرائیل در ژانویه به مواضع ارتش سوریه در جولان به کشته شدن شش عضو حزبالله و یک ژنرال ایرانی منجر شد. حزبالله این حمله را با هدف قرار دادن دو سرباز اسرائیلی تلافی کرد. در دسامبر ۲۰۱۵ سمیر قنطار، از اعضای برجسته حزبالله، در حمله هوایی اسرائیل در ریف دمشق کشته شد.
۲۰۱۶: در دسامبر، اسرائیل فرودگاه نظامی «المزه» در ریف دمشق را بمباران کرد و ادعا کرد این حمله در پاسخ به گلولهباران از جولان بوده است.
۲۰۱۷: در آوریل انفجاری بزرگ در نزدیکی فرودگاه بینالمللی دمشق رخ داد که رسانههای سوری آن را ناشی از حمله موشکی اسرائیل دانستند. همچنین در ژانویه، جنگندههای اسرائیلی بار دیگر فرودگاه نظامی «المزه» را هدف قرار دادند.
۲۰۱۸: در گستردهترین حملات اسرائیل از آغاز بحران سوریه، جنگندههای این کشور در بیش از ۱۲ حمله مواضع ارتش سوریه و اهدافی منتسب به ایران را هدف قرار دادند. برای نخستینبار اسرائیل علناً اعلام کرد که «اهداف ایرانی» را در خاک سوریه بمباران کرده است.
نتیجه: این درگیریها هرگز به جنگی تمامعیار میان سوریه و اسرائیل تبدیل نشدند، اما به یکی از طولانیترین خطوط تنش فعال در خاورمیانه بدل گشتند. حملات اسرائیل تأثیر مهمی بر تحرکات نظامی ایران و حزبالله در سوریه گذاشت و در عین حال موجب تداوم بیثباتی امنیتی در مرزهای جنوبی سوریه شد.
۱۰- جنگ دوازدهروزه ایران و اسرائیل
تاریخ: ۲۳ خرداد تا ۳ تیر ۱۴۰۴
پسزمینه: جنگ دوازدهروزه در پی افزایش تنشهای منطقهای و رقابتهای امنیتی میان ایران و اسرائیل آغاز شد. در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ اسرائیل یک سلسله عملیات غافلگیرکننده در داخل خاک ایران انجام داد. در این حملات، چند تن از فرماندهان ارشد نظامی، دانشمندان هستهای و برخی سیاستمداران ایرانی ترور شدند و سامانههای پدافند هوایی، تأسیسات هستهای و مراکز نظامی ایران هدف قرار گرفته یا تخریب شدند.
این عملیات، تنشهای میان دو کشور را به درگیری مستقیم و آشکار تبدیل کرد؛ رخدادی که در سالهای اخیر از نظر شدت و گستردگی بیسابقه بود.
رویدادهای شاخص:
حمله اولیه اسرائیل (۲۳ خرداد ۱۴۰۴): مجموعهای از حملات هماهنگ در داخل ایران، شامل ترور شخصیتهای نظامی و سیاسی و تخریب زیرساختهای حساس دفاعی و هستهای.
پاسخ ایران: شلیک موشکهای بالستیک و کروز به سمت پایگاههای نظامی و تعدادی از شهرهای اسرائیل.
ورود حوثیهای یمن: شلیک چندین موشک به سوی خاک اسرائیل در حمایت از ایران.
دخالت ایالات متحده: آمریکا در ابتدا در دفاع از اسرائیل سامانههای دفاع موشکی خود را فعال کرد، اما در روز نهم جنگ اقدام تهاجمی انجام داد و سه سایت هستهای در ایران را هدف قرار داد.
واکنش حوثیها به اقدام آمریکا: انصارالله یمن حملات آمریکا را «اعلان جنگ» توصیف کرد و آتشبس قبلی خود با واشنگتن را یکجانبه لغو نمود.
نتیجه: پس از ۱۲ روز درگیری شدید، با میانجیگری قطر و ایالات متحده، ایران و اسرائیل در ۳ تیر ۱۴۰۴ با یک آتشبس دوجانبه موافقت کردند. اگرچه جنگ کوتاهمدت بود، آثار آن در بیثباتی منطقه و افزایش تنشهای امنیتی خاورمیانه قابلتوجه ارزیابی شد.
۱۱- جنگ جاری ایران، اسرائیل و ایالات متحده (مرحله پس از جنگ دوازدهروزه)
تاریخ: از ۹ اسفند ۱۴۰۴
پسزمینه: پس از پایان جنگ دوازدهروزه ایران و اسرائیل در ۳ تیر ۱۴۰۴، سطح تنشهای نظامی و امنیتی میان دو کشور کاهش نیافت و با گذشت زمان، درگیریهای پراکنده، حملات سایبری، عملیات پهپادی و تبادل موشکی در نقاط مختلف منطقه از سر گرفته شد. ایالات متحده نیز که در روزهای پایانی جنگ دوازدهروزه نقش نظامی مستقیم داشت، در ماههای بعد درگیر تنشهای روبهافزایش با ایران شد. در ۹ اسفند ۱۴۰۴ آمریکا با همکاری اطلاعاتی اسرائیل در مرحله نخست و سپس همکاری تمامعیار نظامی جنگ علیه ایران را آغاز کرد.
این جنگ پس از ۳۹ روز با آتشبسی دوهفتهای به منظور مذاکره ایران و آمریکا با میانجیگری اسلامآباد متوقف شد، و با وجود اینکه مذاکرات به طور بیسابقهای در بالاترین سطوح سیاستگذاری دو کشور انجام گرفت، اما هنوز به نتیجه مشخصی دست نیافته است.
منبع جنگهای ۱ تا ۹: www.wionews.com
پربیننده ترین پست همین یک ساعت اخیر