تاریخ:
تصاویری از بارش باران بهاری در قصرشیرین 
درس بیست و سوم
بوی بد چگونه سلامتی شما را نابود می کند؟
حس بویایی فقط برای تشخیص خطر نیست؛ بوها میتوانند تأثیرات کاملاً واقعی بر سلامت جسم و روان ما داشته باشند. دانشمندان ثابت کردهاند که بوهای مطبوع، مانند عطر درختان جنگل، به دلیل تحریک مناطقی از مغز که با احساسات و حافظه در ارتباط هستند، برای سلامت روان بسیار مفیدند.
عصر ایران - استشمام یک بوی زننده و نامطبوع در هوا، کاری بسیار بیشتر از ایجاد یک حالت تهوع زودگذر با شما میکند؛ این آلودگی پنهان میتواند تأثیرات عمیقی بر سلامت جسم و روان شما بگذارد.
برای زنی به نام الین کورنر، قدم زدن در حیاط خانهاش در یک روز زیبای تابستانی به یک کابوس تبدیل شده است. او این تجربه را به «راه رفتن دقیقاً پشت یک ماشین حمل زباله» تشبیه میکند. این معلم بازنشسته که در شهر وستبری انگلیس زندگی میکند، میگوید حتی با بستن تمام پنجرهها هم نمیتواند از بوی تعفنِ تهوعآوری که از کارخانه تصفیه زباله مجاور خانهاش میآید، فرار کند. او میگوید: «ما نمیتوانیم از حیاطمان استفاده کنیم یا حتی برای قدم زدن بیرون برویم؛ به محض خروج از خانه احساس میکنید الان است که بالا بیاورید.»
همه ما در مقاطعی از زندگی، هنگام بیرون بردن زبالهها، عبور از کنار یک زبالهدانی بزرگ یا رد شدن از کنار برخی کارخانهها، بوی تند و زننده فساد را حس کردهایم. حالا تصور کنید مجبور باشید هر روز و هر ساعت با چنین تعفنی زندگی کنید.
با این حال، ما معمولاً به تأثیرات مخرب «آلودگی بویایی» بر سلامت و کیفیت زندگی خود توجه چندانی نمیکنیم. بوی بد اغلب به عنوان یک مسئله پیشپاافتاده یا کاملاً سلیقهای نادیده گرفته میشود. تحقیقات نشان میدهد که انسانها معمولاً برای حس بویایی خود ارزش کمتری نسبت به بینایی، شنوایی، لامسه و چشایی قائل هستند. جالب است بدانید در یک نظرسنجی، گروهی از دانشجویان آمریکایی حتی اعتراف کردند که ترجیح میدهند حس بویایی خود را از دست بدهند تا اینکه گوشی موبایلشان را از آنها بگیرند!
اما زندگی در محیطی با بوهای نامطبوع، فقط باعث ایجاد حس ناراحتی نمیشود. مطالعات علمی نشان میدهند که آلودگی بویایی در مناطق شهری با مشکلات سلامتی متعددی از جمله سردرد، حالت تهوع، مشکلات تنفسی و اختلال در خواب ارتباط مستقیم دارد. این بوها حتی میتوانند اثرات روانی و فیزیولوژیکی طولانیمدتی به جا بگذارند.
بوی تعفن؛ زنگ خطر هوشمند بدن
بخشی از تکامل حس بویایی ما، تبدیل شدن آن به یک سیستم هشدار زودهنگام بوده است تا از بیمار شدن یا عفونت جلوگیری کند. چیزی که بوی گندیدگی میدهد، به احتمال زیاد پر از باکتریهایی است که قصد آسیب رساندن به ما را دارند.
یوهان لوندستروم، استاد علوم بویایی در موسسه کارولینسکا در سوئد، میگوید که این مکانیسم بخشی از «سیستم ایمنی رفتاری» ماست. او توضیح میدهد: «سیستم بویایی در درجه اول به عنوان یک سیستم اجتنابی عمل میکند تا خطرات محیط اطراف را به ما هشدار دهد.» تحقیقات او نشان داده است که سیگنالهای بویایی در کمتر از ۳۰۰ میلیثانیه پس از استنشاق، در مغز پردازش میشوند. در آزمایشها، شرکتکنندگانی که در معرض بوی بد قرار گرفتند، واکنش فیزیکی بسیار سریعی نشان دادند و به طور غریزی از منبع بو عقبنشینی کردند.
این ماهیت دفاعی حس بویایی باعث میشود که به راحتی بتوانیم یک بو را به عنوان یک تهدید منفی بشناسیم، حتی اگر در حالت عادی بوی مطبوعی به نظر برسد. لوندستروم میافزاید: «وقتی بویی را حس میکنیم اما نمیدانیم منشأ آن چیست، مغز تقریباً همیشه آن را به عنوان یک تجربه منفی طبقهبندی میکند.»
زمانی که یک بو با احساس خطر گره میخورد، حساسیت ما به آن به شدت افزایش مییابد. در یک پژوهش، دانشمندان نشان دادند که اگر استشمام یک بو را با یک شوک الکتریکی خفیف همراه کنند، افراد پس از آن میتوانند همان بو را در غلظتهای بسیار بسیار پایین هم تشخیص دهند. این واکنش تکاملی به انسان کمک میکند تا حتی با استشمام ضعیفترین بوها، به سرعت در برابر خطرات احتمالی واکنش نشان دهد. به عنوان مثال، بوی تخممرغ گندیده که ناشی از گاز سولفید هیدروژن (تولید شده در فرآیند تصفیه فاضلاب) است، حتی در غلظتهای بسیار ناچیز (نیم در یک میلیارد) توسط بینی انسان حس میشود؛ این یک زنگ خطر حیاتی برای گازی است که غلظتهای بالای آن کشنده است.
عوارض واقعی آلودگی بویایی بر جسم و روان
حس بویایی فقط برای تشخیص خطر نیست؛ بوها میتوانند تأثیرات کاملاً واقعی بر سلامت جسم و روان ما داشته باشند. دانشمندان ثابت کردهاند که بوهای مطبوع، مانند عطر درختان جنگل، به دلیل تحریک مناطقی از مغز که با احساسات و حافظه در ارتباط هستند، برای سلامت روان بسیار مفیدند.
اما روی دیگر سکه این است که بوهای نامطبوع میتوانند به سلامت ما آسیب برسانند. بررسیهای انجام شده در سال ۲۰۲۱ نشان داد که علائمی مانند سردرد یا استفراغ ناشی از بوی بد، کاملاً ریشه بیولوژیکی دارند. به عنوان مثال، بوهای زننده میتوانند «عصب واگ» را تحریک کنند. این عصب بخش مهمی از سیستم عصبی است که مغز را به سیستم گوارش متصل میکند و تحریک آن مستقیماً باعث ایجاد احساس بیماری یا تهوع میشود.
البته میزان تأثیر بوی بد بر سلامتی، به میزان نگرانی و استرس ما نسبت به آن بو نیز بستگی دارد. پاملا دالتون، روانشناس شناختی که ۳۲ سال روی تأثیرات بو بر سلامتی تحقیق کرده است، میگوید: «اثرات مخرب بوی بد، تا حد زیادی از طریق ترس یا تنفر فرد از آن بو تشدید میشود.» به عبارت سادهتر، هرچه بیشتر نگران یک بوی بد در محیط زندگی خود باشید، آن بو آسیب بیشتری به سلامت جسمی و روانی شما وارد میکند.
تغییرات اجباری و مخرب در سبک زندگی
یک بوی بدِ همیشگی میتواند به تمام ابعاد زندگی رخنه کند. این موضوع میتواند فرد را مجبور به ایجاد تغییراتی در سبک زندگی کند که به نوبه خود برای سلامتی مضر هستند؛ تغییراتی که روانشناسان به آن «اقدامات ناسازگارانه» میگویند.
به عنوان مثال، فرد مجبور میشود در یک روز گرم تابستانی تمام پنجرهها را بسته نگه دارد، از بیرون رفتن برای ورزش امتناع کند یا قید معاشرت با دوستانش در حیاط خانه را بزند. الین کورنر میگوید زندگی با بوی تعفن، زندگی اجتماعی را فلج میکند: «اگر بخواهید در تابستان در حیاط خانه کباب درست کنید، تمام مدت باید دعا کنید که بوی تعفن زبالهها مهمانی شما را خراب نکند.»
چرا به بوی بد عادت نمیکنیم؟
شاید فکر کنید که انسانها بالاخره به مرور زمان به یک بوی نامطبوع عادت میکنند، اما برخورد مکرر با بوهای آزاردهنده (مثل بوی زبالهدانی) لزوماً تحمل آنها را آسانتر نمیکند.
ما به طور طبیعی به بوهای خنثی یا دلپذیر عادت میکنیم. لوندستروم توضیح میدهد: «وقتی بویی را حس میکنید و مغز تشخیص میدهد که این بو شما را نمیکشد، دیگر به آن توجه نمیکنید و حسش نمیکنید.» اما مغز ما طوری برنامهریزی شده که بوهای نامطبوع را به عنوان یک تهدید بالقوه در نظر میگیرد و به همین دلیل، هرگز اجازه نمیدهد به طور کامل به آنها بیتفاوت شویم.
بیعدالتی محیطی؛ تعفن برای چه کسانی است؟
بوی تعفن معمولاً ثابت نیست؛ با جهت وزش باد میآید و میرود و اغلب فقط در بخشهای خاصی از یک محله حس میشود. آماندا جیانگ، استاد مدلسازی زیستمحیطی میگوید: «بوی بد میتواند به شدت نقطهای باشد. ممکن است من در یک خیابان زندگی کنم و هرگز متوجه نشوم که خیابان پشتی دقیقاً بوی ماهی گندیده میدهد.»
اما همه مردم به یک اندازه در معرض این استشمام اجباری قرار ندارند. محلههای کمدرآمدتر که مسکن در آنها ارزانتر است، معمولاً فاصله کمتری با محلهای دفن زباله یا صنایع سنگین دارند. مطالعات در اروپا نشان میدهد که افراد در جوامع کمدرآمد، بسیار بیشتر از افراد ثروتمند در شعاع ۲ کیلومتری دستگاههای زبالهسوز، محلهای دفن زباله و سایتهای زبالههای خطرناک زندگی میکنند.
با این حال، اعتراضات مردمی به این آلودگیهای بویایی گاهی نتیجهبخش است و کارخانههای فرآوری ماهی یا تصفیهخانههای فاضلاب با فشار ساکنین مجبور به کاهش فعالیت یا تغییر روش خود شدهاند.
نیمه پر لیوان؛ معجزه داشتن حس بویایی
برای کسانی که در محلهای با بوهای آزاردهنده زندگی میکنند، شرایط سخت است، اما حداقل یک دلخوشی کوچک وجود دارد: داشتن حس بویاییِ قوی، نشانه بسیار مهمی از سلامت عمومی بدن است.
تحقیقات نشان داده است افرادی که حس بویایی قویتری دارند، لذت بسیار بیشتری از خوردن غذا و حتی روابط جنسی میبرند. در یک مطالعه روی ۷۰ فرد بالغ، مشخص شد کسانی که حساسیت بویایی بالایی دارند، لذت بیشتری از فعالیتهای زناشویی گزارش کردهاند.
در نقطه مقابل، حدود ۵ درصد از مردم جهان که از اختلال «کربویایی» (از دست دادن کامل حس بویایی) رنج میبرند، با مشکلات سلامتی گستردهای روبرو هستند. این افراد معمولاً به دلیل عدم درک طعم و بوی غذا، اشتهای خود را از دست میدهند و دچار سوءتغذیه میشوند.
تلختر اینکه، تحقیقات نشان میدهد ضعیف شدن حس بویایی در افراد مسن، با افزایش ۴۶ درصدی خطر مرگ در یک بازه زمانی ۱۰ ساله مرتبط است. دانشمندان هنوز در حال بررسی دلیل دقیق این موضوع هستند، اما ارتباط معناداری بین از دست دادن بویایی و بیماریهای قلبی-عروقی و اختلالات عصبی مانند آلزایمر و پارکینسون پیدا کردهاند.
پاملا دالتون که دهههاست روی بوها تحقیق میکند، جمله جالبی دارد: «به عنوان کسی که سالها در این زمینه مطالعه کردهام، اصلا از استشمام بوهای بد ناراحت نمیشوم؛ چون این یعنی سیستم بویایی من هنوز مانند ساعت کار میکند!»
منبع: bbc
لینک کوتاه: کپی لینک
۷ چیزی که قبل از اسباب کشی باید دور بریزید خوردن غذاهای تکراری به کاهش وزن بیشتر کمک می کند! بوی بد چگونه سلامتی شما را نابود می کند؟ چرا رنگ آبیِ آسمان در همه جای دنیا یکرنگ نیست؟ چرا مهارت دوچرخه سواری هرگز از یادمان نمی رود؟ زباله ای که ۶ برابر بهتر از مواد شیمیایی عایق بندی میکند! آلودگی پنهان در هوای خانه؛ چگونه از تنفس میکروپلاستیک ها جلوگیری کنیم؟ هنگام خروج از خانه پنجره ها را باز بگذاریم یا نه؟ چگونه جلوی جاسوسی و ردیابی تلویزیون هوشمند خود را بگیریم؟ (آموزش جامع) مقصر بی خوابی شما نور آبی گوشی نیست! کهیر مزمن خود به خودی؛ علائم این بیماری تا چه زمانی باقی می ماند؟ ۱۰ کار هوشمندانه ای که افراد بسیار منظم هر شب انجام می دهند متن هایی درباره فراموشی گذشته طرز تهیه مافین موز و شکلات چیپسی؛ یک میانوعده ترد و خوشمزه به سبک مارک موریارتی آیا عقربه های ساعت ما را فریب می دهند؟