شکارچیان دوش پرتاب؛ لحظه ای که سرباز پیاده، جنگنده چند میلیون دلاری را نابود می کند / معرفی 10 منپدز مطرح در جهان (+تصاویر)

عصر ایران؛ مجله تصویری سلاح - در دنیای نبردهای مدرن، جایی که برتری هوایی حرف اول را می زند، وجود سلاحی که بتواند یک سرباز پیاده را به تهدیدی مرگبار برای هواگردهای گران قیمت تبدیل کند، موازنه قدرت را تغییر داده است. این سلاح ها چیزی نیستند جز سامانه های پدافند هوایی همراه یا منپدز (MANPADS).

منپدز (MANPADS) چیست؟

عبارت MANPADS مخفف Man-Portable Air-Defense Systems است. این تجهیزات، موشک های سطح به هوای کوتاه برد هستند و به گونه ای طراحی شده اند که توسط یک اپراتور (به تنهایی) یا یک تیم کوچک دو نفره حمل، هدف گیری و شلیک شوند. این سامانه ها به دلیل ابعاد کوچک، وزن کم و عدم نیاز به رادارهای بزرگ زمینی، «سلاح های نامرئی» میدان نبرد محسوب می شوند.

سابقه در تاریخ صنایع نظامی جهان

ریشه این سلاح ها به اواخر جنگ جهانی دوم و تلاش آلمان نازی برای ساخت فلیگرفاوست (Fliegerfaust) بازمی گردد، اما عصر طلایی آن ها در دوران جنگ سرد آغاز شد.

نسل اول: در دهه 1960، آمریکا با سیستم ردآی (Redeye) و شوروی با Strela-2 (SA-7) پیشگام شدند. این موشک ها فقط می توانستند از پشت سر (جایی که گرمای خروجی موتور زیاد بود) روی هدف قفل کنند.

نسل های بعدی: با پیشرفت فناوری، در دهه های 80 و 90 میلادی، موشک هایی مانند استینگر (Stinger) ظهور کردند که توانایی حمله از روبرو (All-aspect) و تشخیص اهداف از شراره های فریب دهنده ها (Flares) را داشتند.

ویژگی های فنی و عملکردی

سامانه های منپدز مدرن به طور معمول از سه بخش اصلی تشکیل شده اند:

پرتابگر: لوله ای که موشک داخل آن قرار دارد و پس از شلیک دور انداخته می شود.

بخش هدایت: واحدی که ماشه و سامانه های الکترونیکی هدف گیری روی آن نصب است.

باتری و مخزن گاز: برای خنک سازی جستجوگر موشک و تامین برق قبل از شلیک.

مکانیزم هدایت در بیشتر این سلاح ها «فروسرخ» (Infrared) است؛ به این معنا که موشک به دنبال ردپای حرارتی پیشرانه هواگرد می رود. برخی مدل های جدیدتر از هدایت لیزری استفاده می کنند که در برابر جنگ الکترونیک مصون هستند.

بررسی 10 مورد از برترین سامانه های منپدز جهان

در ادامه، 10 نمونه از کارآمدترین و پیشرفته ترین سامانه های پدافند هوایی همراه را با جزئیات بیشتر بررسی می کنیم.

1. اف آی ام-92 استینگر (FIM-92 Stinger) - آمریکا

بدون شک مشهورترین منپدز جهان است. استینگر در جنگ افغانستان علیه شوروی به شهرت رسید و از آن زمان تاکنون بارها ارتقا یافته است. نسخه مدرن آن دارای فیوزهای مجاورتی برای نابودی پهپادهای کوچک است.

ویژگی: قابلیت اطمینان بسیار بالا و کارنامه عملیاتی درخشان در تمامی جنگ های 4 دهه اخیر.

2. 9کی333 وربا (9K333 Verba) - روسیه

وربا پیشرفته ترین منپدز ارتش روسیه است. ویژگی منحصربه فرد آن جستجوگر سه طیفی است که همزمان در طیف های ماوراء بنفش، فروسرخ نزدیک و فروسرخ میانی فعالیت می کند.

ویژگی: این حسگرها به موشک اجازه می دهند تا به راحتی بین گرمای پیشرانه هواپیما و شراره های فریب دهنده تمایز قائل شود.

3. استار استریک (Starstreak) - بریتانیا

این سلاح یک استثنا در دنیای منپدزهاست. استار استریک به جای یک سر جنگی بزرگ، سه پرتابه فلزی (مانند تیرهای کوچک) را شلیک می کند که با سرعت بیش از 3 ماخ به هدف برخورد می کنند.

ویژگی: به دلیل هدایت لیزری توسط اپراتور، سامانه های فریب حرارتی هیچ تاثیری روی آن ندارند.

4. پیرون (Piorun) - لهستان

پیرون (به معنای صاعقه) نسخه بهینه شده ایگلا است که در نبرد اوکراین کارایی خیره کننده ای از خود نشان داد. این موشک برای شکار اهداف در ارتفاع بسیار پایین و پهپادهای شناسایی کوچک تخصص دارد.

ویژگی: دارای حسگرهای بسیار حساس که حتی اثر حرارتی ضعیف پهپادهای موتور الکتریکی را شناسایی می کند.

5. میسترال (Mistral) - فرانسه

میسترال نسبت به سایر رقبا سنگین تر است و به طور معمول روی یک پایه نصب می شود. این وزن اضافه باعث شده تا سر جنگی بزرگ تر و قدرت تخریب بسیار بالاتری داشته باشد.

ویژگی: دقت برخورد خیره کننده 97 درصدی و قابلیت استفاده در پدافندهای دریایی دارد.

6. آر بی اس 70 ان جی (RBS 70 NG) - سوئد

این سامانه ساخت شرکت ساب (Saab) است که از فناوری سواری بر پرتو لیزر استفاده می کند. این موشک برد عملیاتی بیش از 9 کیلومتر دارد که در رده منپدزها بی نظیر است.

ویژگی: مصونیت در برابر پارازیت های راداری و حرارتی (جمینگ) ارائه می کند.

7. 9کی338 ایگلا-اس (9K338 Igla-S) - روسیه

نسخه صادراتی و بسیار موفق خانواده ایگلا که در بسیاری از ارتش های جهان استفاده می شود. این سامانه تعادل خوبی میان وزن، قیمت و کارایی برقرار کرده است.

ویژگی: سر جنگی سنگین که برای انهدام موشک های کروز و هلیکوپترهای زره پوش بهینه شده است.

8. شینگونگ (Shingung) - کره جنوبی

کره جنوبی با ترکیب فناوری های غربی و شرقی، سامانه شینگونگ را طراحی کرده است. این موشک از نظر طراحی آیرودینامیک بسیار پیشرفته است.

ویژگی: مجهز به سامانه شناسایی دوست از دشمن (IFF) برای جلوگیری از شلیک به هواپیماهای خودی است.

9. کیو دبلیو-4 (QW-4) - چین

چین خانواده بزرگی از منپدزها با نام ونگارد (Vanguard) در اختیار دارد. مدل کیو دبلیو-4 دارای جستجوگرهای تصویرساز فروسرخ است که به جای یک نقطه حرارتی، تصویر هدف را می بیند.

ویژگی: مقاومت بسیار بالا در برابر نسل جدید اقدامات متقابل الکترواپتیکی را ارائه می کند.

10. عنزه ام کی-3 (Anza MK-III) - پاکستان

سری «عنزه» نتیجه همکاری های فنی پاکستان و چین است. نسخه سوم این سلاح برای نبردهای کوهستانی و ارتفاعات بالا طراحی شده و از قابلیت های هدایت پیشرفته بهره می برد.

ویژگی: هزینه تولید پایین نسبت به نمونه های غربی در عین حفظ کارایی عملیاتی.

جدول مقایسه ای برترین سامانه های پدافند هوایی دوش پرتاب (MANPADS)

پس از بررسی جزئیات هر سامانه، برای درک بهتر تفاوت های عملیاتی و مقایسه دقیق توانمندی های این شکارچیان آسمان، در جدول زیر مشخصات کلیدی آن ها از جمله برد، سقف پروازی و سرعت مورد ارزیابی قرار گرفته است.

چند نکته:

ماخ: واحد سرعت صوت است. به عنوان نمونه، سرعت 3 ماخ یعنی موشک سه برابر سرعت صوت حرکت می کند که فرار را برای هر جنگنده ای تقریبا غیرممکن می سازد.

برد عملیاتی: اعداد ذکر شده بیشینه برد در شرایط ایده آل هستند؛ در درگیری های واقعی بسته به زاویه هدف، این برد ممکن است تغییر کند.

هدایت لیزری: سامانه هایی مانند استار استریک و آر بی اس 70 به دلیل استفاده از پرتو لیزر، توسط شراره های فریب دهنده هواپیماها منحرف نمی شوند و از این نظر برتری فناورانه دارند.

موشک های کوچک، تهدیدهای بزرگ

سامانه های پدافند هوایی همراه امروزه از یک سلاح دفاعی ساده به یک ابزار راهبردی تبدیل شده اند. با ظهور پهپادهای انتحاری و کوادکوپترها، نقش این دوش پرتاب ها در حفاظت از نیروهای پیاده پررنگ تر از همیشه است. اگرچه فناوری های ضد-موشکی (مانند تسلیحات لیزری) در حال پیشرفت هستند، اما سادگی و غافلگیری منپدزها همچنان آن ها را به عنوان یکی از موثرترین لایه های پدافندی در ارتفاع پایین حفظ خواهد کرد.

رایزنی تلفنی وزرای خارجه ایران و قطر درباره تحولات منطقه

بیشتر بخوانید:

هیتلر و اولین سلاح ضدهوایی دوش پرتاب جهان!(+تصاویر)

تماشاخانه

مسافران ماه به زمین برگشتند / طولانی‌ترین سفر به ماه چطور به اتمام رسید

عملیات فورتیتود ؛ ارتش اشباح چه بر سر هیتلر آورد

فیلم های دیگر