ماجرای «سرخاب و سفیداب» روزهای پایانی رمضان

ماه رمضان در لایه‌های مختلف فرهنگ عامه، آیین‌ها و باورهای مردمی حضوری پررنگ دارد. در بسیاری از مناطق ایران، مردم در کنار انجام فرایض دینی، آیین‌هایی را به جا می‌آورند که در سنت‌های کهن و تجربه‌های جمعی نسل‌ها ریشه دارد. این آداب و رسوم گاه در قالب باورهای نمادین، گاه در شکل مراسم مذهبی و گاه در رفتارهای اجتماعی و خانوادگی نمود پیدا می‌کند.

به گزارش ایسنا، روزهای پایانی ماه رمضان به‌ویژه از منظر فرهنگ عامه، حال و هوای خاصی دارند. در این روزها، همزمان با نزدیک شدن به پایان ماه روزه‌داری، نوعی شور و تکاپوی اجتماعی در میان مردم شکل می‌گیرد؛ از برگزاری مجالس قرآن و دعا گرفته تا آماده شدن برای استقبال از عید فطر. این روزها در برخی مناطق با آیین‌هایی همراه است که هم جنبه مذهبی دارند و هم بازتابی از نگاه مردم به امید، حاجت‌خواهی و یاد درگذشتگان هستند.

بررسی این آیین‌ها نشان می‌دهد که فرهنگ عامه چگونه مفاهیم دینی را در زندگی روزمرۀ مردم جاری می‌کند. از باورهای نمادین درباره ماه رمضان گرفته تا رسوم محلی در شهرها و روستاهای مختلف، همه نشان‌دهنده پیوند عمیق میان باور دینی، زندگی اجتماعی و سنت‌های بومی در جامعه ایرانی است.

در باورهای عامه، ماه رمضان به مردی تشبیه شده به نام «عمو رمضان» که در دهۀ آخر این ماه پای او را شکسته‌اند؛ یا ماه رمضان به تپه‌ای تشبیه شده که در دهۀ سوم این ماه روزه‌داران در سراشیبی آن قرار می‌گیرند. با نگاهی به این باور و نوع رفتار روزه‌داران در روزهای ۲۴ تا ۲۶ ماه رمضان، متوجه رفتارهای شاد و بروز خوشحالی مردم از نزدیک شدن به پایان ماه رمضان و تکاپو برای تهیه مقدمات خانه‌تکانی و استقبال از عید فطر هستیم.

همچنین در جلسات ختم قرآن روزهای پایانی ماه رمضان از جمله روز بیست و ششم شور دیگری برپاست. شرکت‌کنندگان در جلسات ختم قرآن یا همان مقابله پس از یک ماه برای حاجت‌روا شدن منتظر رسیدن به سوره‌هایی مانند «حمدا»، «توحید» یا «الرحمن» هستند. همچنین روزهای پایانی ماه رمضان در مناطق مختلف ایران روزهای مناسبی برای خیرات و یاد کردن از درگذشتگان است.

در نجف‌آباد برخی از مردم در شب ۲۴ ماه رمضان مجلس احیا برپا می‌کنند و بعد از آن دو رکعت نماز حاجت می‌خوانند. بعضی دیگر نیز نماز جعفر طیار را که بسیار به آن عقیده دارند می‌خوانند و معتقدند که اگر این آداب را به جا آورند، حاجاتشان برآورده خواهد شد. در پایان مجلس احیا، صلوات می‌فرستند و از مسجد بیرون می‌روند.

در گذشته زنان اهل سیرجان استان کرمان در روز بیست و ششم ماه رمضان مقداری سفیداب و سرخاب به مسجد می‌بردند و قبل از نماز ظهر زیر جانماز پیش‌نماز می‌گذاشتند و بعد از تمام شدن نماز آنها را برمی‌داشتند و به صورت می‌کشیدند. دلیل انجام دادن این کار هم این بود که می‌گفتند سفیداب و سرخاب برق و جلا به صورت می‌آورد. وقتی به صورت خود سرخاب و سفیداب می‌زدند نزد همسرشان می‌رفتند و این عبارات را می‌خواندند:

سفیداب که می‌کنه / سرخی برگ بید می‌کنه

این سرمه بی بی غزاله

دختو وار اسیر می‌کنه / یاروها را ذلیل می‌کنه

سرخ خون کفتری آقا / خوب شدم ببین

در روستاهای شهرستان فردوس نیز رسم است که در جلسه قرآن روز بیست و ششم ماه رمضان هر کسی سعی می‌کند نوبت سوره «الرحمن» را برای خود بگیرد؛ چرا که می‌دانند سوره «الرحمن» در جزء ۲۷ قرآن است که در روز بیست و هفتم خوانده می‌شود.

 برای گرفتن نوبت خواندن سوره الرحمن یک نفر برمی‌خیزد و می‌گوید: «من حاضرم دو کیلو نبات شاخه وادم» یعنی من حاضرم دو کیلو شاخه نبات بدهم و نفرات بعدی هر کدام بر مقدار نبات می‌افزایند تا اینکه سرانجام نوبت به کسی داده می‌شود که بیشترین مقدار نبات را پیشنهاد داده باشد.

 اصرار حاضران در جلسه قرآن برای به دست آوردن نوبت قرائت سوره الرحمن این است که باور دارند با خواندن این سوره تا یک سال خود و خانواده‌شان سالم خواهند ماند و هر آرزویی داشته باشند برآورده خواهد شد.

مردم شهرستان میناب نیز روز ۲۶ و ۲۷ ماه رمضان را «عید مردگان» می‌نامند و برای کسانی که در سال‌های پیش فوت کرده‌اند غذا تهیه می‌کنند و خیرات می‌دهند.

پی‌نوشت: این گزارش با استفاده از اطلاعات جلد سیزدهم «تقویم آیینی ماه‌های قمری، دفترِ سوم ماه رمضان»، تهیه‌شده توسط «واحد فرهنگ مردم» مرکز تحقیقات سازمان صدا و سیما نوشته شده است. 

چین: محاصرهٔ تنگه هرمز توسط آمریکا خلاف منافع جهانی است/ به ایران سلاح نداده ایم 

بیشتر بخوانید:

احتمال رؤیت هلال ماه شوال در شامگاه پنجشنبه

تماشاخانه

مسافران ماه به زمین برگشتند / طولانی‌ترین سفر به ماه چطور به اتمام رسید

عملیات فورتیتود ؛ ارتش اشباح چه بر سر هیتلر آورد

فیلم های دیگر