ماهها و حتی سالها زمان لازم است تا تولید نفت خاورمیانه و به تبع آن اقتصاد جهانی، از بدترین شوک عرضه نفت خام در تاریخ بهبود یابد.
به گزارش تجارت نیوز، دو ماه پس از بمباران ایران توسط ایالات متحده و رژیم صهیونیستی در نهم اسفند 1404، تنگه هرمز همچنان برای اکثر نفتکشها بسته مانده و بیش از ۱۰ میلیون بشکه در روز از تولید نفت خام تولیدکنندگان خاورمیانه را عملاً متوقف کرده است.
این اختلال گسترده در جریان انرژی، رقابتی جهانی برای یافتن عرضه جایگزین به راه انداخته و قیمتهای انرژی را در شرایطی افزایش داده که همزمان، چشمانداز کاهش رشد اقتصادی جهانی و حتی ورود به رکود، بیش از پیش تقویت شده است.
شوکی فراتر از پیشبینیها
بسته ماندن دوماهه تنگه هرمز بسیار طولانیتر از برآوردهایی است که تحلیلگران در آغاز جنگ مطرح میکردند. در آن مقطع، انتظار غالب این بود که تنگه تا آوریل بازگشایی شود و تولیدکنندگان بتوانند در ماه مه، چاههای بستهشده را دوباره فعال کنند. اما این سناریو محقق نشد. منابع عظیم نفتی همچنان در خلیج فارس، پشت این گلوگاه حیاتی، محبوس ماندهاند؛ مخازن ذخیرهسازی ساحلی پر شده و نفتکشها قادر به عبور از تنگه و خروج از منطقه نیستند.
کارشناسان اقتصادی و بازار انرژی معتقدند، حتی اگر امروز تنگه هرمز به روی تردد آزاد نفتکشها باز شود، ماهها زمان لازم خواهد بود تا عرضه نفت خاورمیانه دوباره به جریان بیفتد و به مصرفکنندگان، بهویژه در آسیا که نخستین دریافتکنندگان شوک عرضه بودند، برسد. هرچه این گلوگاه برای مدت طولانیتری از دسترس خارج بماند، آسیبهای واردشده به عرضه جهانی و رشد اقتصادی عمیقتر و ماندگارتر خواهد شد.
چالش بازگشت تولید؛ از هفتهها تا ماهها
تحلیلگران و مقامات صنعت انرژی تأکید دارند که راهاندازی مجدد هزاران چاه نفت در سراسر خاورمیانه، فرآیندی پیچیده و زمانبر خواهد بود. برخی کشورها به چند هفته و برخی دیگر، مانند عراق، به چندین ماه زمان نیاز دارند تا تولید را به چرخه عادی بازگردانند. بخشی از چاهها ممکن است به دلیل تعطیلیهای شتابزده در روزهای اولیه جنگ، دچار آسیب دائمی شده باشند و برخی دیگر برای رفع انسداد، به مداخلات فنی و حفاریهای جدید نیاز داشته باشند.
فریزر مککی، رئیس بخش تحلیل بالادستی شرکت وود مکنزی، اوایل این ماه و همزمان با اعلام آتشبس میان ایالات متحده و ایران، هشدار داد که حتی در صورت بازگشایی بدون محدودیت تنگه، کشورهایی مانند عراق ممکن است تا ۹ ماه زمان نیاز داشته باشند تا به سطح تولید پیش از جنگ بازگردند. به گفته او، توقف خصومتها تاکنون به پیشرفت دیپلماتیک ملموسی منجر نشده و تنگه هرمز همچنان از سوی ایران بسته و از طرف ایالات متحده مسدود مانده است.
ریسک آسیب بلندمدت به داراییها
مککی تأکید کرده است که اگر تولیدکنندگان، تحت فشار دولتها و نهادهای تنظیمگر، برای بازگرداندن سریع تولید عجله کنند، خطر وارد آمدن آسیبهای بلندمدت به داراییهای نفتی افزایش خواهد یافت. به گفته اپراتورهای بزرگ میادین نفتی جهان، هرگونه بهبود در تولید نفت خاورمیانه تدریجی خواهد بود.
اولیویه لوپوش، مدیرعامل شرکت SLB، بزرگترین ارائهدهنده خدمات میدان نفتی جهان، در جلسه اخیر گزارش درآمد اعلام کرد که اگرچه برخی کشورها که توقفهای برنامهریزیشده داشتهاند میتوانند طی چند روز یا چند هفته تولید را از سر بگیرند، اما مناطقی که با اختلالات ناگهانی و شدید روبهرو شدهاند، به زمان انتظار طولانیتر، تعمیر و نگهداری گستردهتر و سرمایهگذاری بیشتر نیاز خواهند داشت.
جف میلر، مدیرعامل هالیبرتون، نیز در جلسه گزارش درآمد شرکتش تصریح کرد که هرچه تعطیلی تولید طولانیتر شود، بازگرداندن آن پیچیدهتر خواهد بود و وضعیت کنونی خاورمیانه پیامدهای معنادار و طولانیمدتی برای بخش انرژی جهانی خواهد داشت.
هشدار نهادهای بینالمللی
آژانس بینالمللی انرژی در گزارش ماهانه آوریل خود اعلام کرد که احیای عرضه در خلیج فارس به مجموعهای از عوامل کلیدی بستگی دارد؛ از جمله بهبود امنیت و ثبات سیاسی، ازسرگیری جریانهای تجاری از طریق هرمز، بسیج نیروی کار ماهر و پیمانکاران، عادیسازی زنجیرههای تأمین، حل مسائل مربوط به بیمه نفتکشها و تأمین مالی.
این نهاد تأکید کرده است که اگرچه بسیاری از میادینی که بهدرستی تعطیل شدهاند میتوانند نسبتاً سریع فعالیت خود را از سر بگیرند، اما میادینی با نرخ بازیابی پایین و مشکلات جریان، ممکن است با تأخیر ششماهه یا حتی بیشتر مواجه شوند.
بر اساس برآورد آژانس بینالمللی انرژی، پس از بازگشایی هرمز و برقراری امنیت برای جریانهای تجاری، حدود دو ماه زمان لازم است تا صادرات به ثبات برسد و حتی در آن مرحله نیز حجم صادرات کمتر از سطح پیش از درگیری باقی خواهد ماند.
ظرفیتی که پشت تنگه گیر افتاده است
واقعیت بازار نفت این است که بازگشایی سریع تنگه هرمز طی چند روز آینده بعید به نظر میرسد و هرچه این اختلال طولانیتر شود، زمان لازم برای بهبود صادرات افزایش یافته و آسیب به قیمتهای جهانی انرژی و اقتصاد عمیقتر خواهد شد.
بدترین جنبه این بحران آن است که تقریباً تمام ظرفیت مازاد تولید جهانی در عربستان سعودی و امارات متحده عربی قرار دارد؛ ظرفیتی که همگی در پشت تنگه هرمز گرفتار شدهاند. هیچ منطقه تولیدکننده دیگری در جهان توان جبران چنین کاهش عظیمی در عرضه نفت خاورمیانه را ندارد و حتی صنعت شیل ایالات متحده نیز قادر به پر کردن این کمبود نیست.
راسل هاردی، مدیرعامل شرکت ویتول، بزرگترین تاجر مستقل نفت جهان، در اجلاس جهانی کالاهای فایننشال تایمز در لوزان تصریح کرد که تمام ظرفیت مازاد جهانی امروز پشت تنگه هرمز قرار دارد و به همین دلیل، اثر این اختلال بهطور مستقیم و شدید بر بازار نمایان شده است.
صدها میلیون بشکه نفتِ از دسترفته
از زمان آغاز جنگ، بازار نفت صدها میلیون بشکه نفت خام را از دست داده است؛ زیانی که ساعتبهساعت در حال افزایش است. حتی اگر تنگه هرمز بدون قید و شرط بازگشایی شود، این کاهش عظیم عرضه برای ماهها ادامه خواهد داشت. هاردی در همان اجلاس تأکید کرد که بهطور تقریبی، اکنون حدود یک میلیارد بشکه کسری عرضه در بازار انباشته شده است؛ رقمی که حاصل از دست رفتن ۶۰۰ تا ۷۰۰ میلیون بشکه نفت در ماههای اخیر است و بازگرداندن آن، حتی در بهترین سناریو، به زمان طولانی نیاز خواهد داشت.
