عصر ایران- مکمل های روغن ماهی مدت ها با فواید متنوعی برای مغز مرتبط دانسته شده اند، اما تحقیقات جدید نشان می دهد که یکی از اسیدهای چرب امگا-3 موجود در این مکمل ها می تواند فرایند ترمیم مغز را مختل کند.
یک مطالعه روی موش هایی که دچار آسیب خفیف مغزی شده بودند نشان داد حیواناتی که با رژیم غذایی حاوی اسید چرب امگا-3 EPA (اسید ایکوزاپنتانوییک) تغذیه شده بودند، پس از آسیب در انجام کارهای حافظه فضایی و یادگیری عملکرد ضعیف تری داشتند.
این تحقیق در مجله Cell Reports منتشر شده است.
برخلاف تحقیقات قبلی که نشان می داد امگا-3 به بازیابی کمک می کند، به نظر می رسد EPA در ترمیم رگ های خونی مانع ایجاد می کند، زیرا فعالیت متابولیک آن ها را تغییر می دهد. با این حال، همه اسیدهای چرب امگا-3 رفتار مشابهی ندارند.
DHA (اسید دوکوزاهگزانوئیک)، یک اسید چرب امگا-3 که برای ساخت و نگهداری سلول های مغزی اهمیت دارد، در آزمایش های پیگیری محققان روی سلول های اندوتلیال ریزعروق مغزی انسان، روند ترمیم را مختل نکرد.
اُندِر آلبایرام، عصب شناس از دانشگاه پزشکی کارولینای جنوبی، می گوید: مکمل های روغن ماهی همه جا هستند و مردم آن ها را به دلایل مختلف مصرف می کنند، اغلب بدون درک کامل از اثرات بلندمدتشان. اما از نظر علوم اعصاب، هنوز نمی دانیم آیا مغز نسبت به این مکمل مقاومت یا انعطاف دارد. به همین دلیل، این اولین مطالعه از این نوع در این زمینه است.
محققان اثرات مشاهده شده را «آسیب پذیری متابولیک وابسته به زمینه» می نامند، تغییر در نحوه استفاده سلول ها از انرژی که ممکن است بخشی از تمرکز آن ها را از ترمیم مغز دور کند.
اثرات مضر EPA تنها در مغز موش های آسیب دیده در حال ترمیم مشاهده شد و مشخص نیست این اثرات چگونه در بافت های زنده انسان ظاهر می شود.
یکی از یافته های مهم این مطالعه این است که EPA و نه DHA، در مغز موش هایی که این مکمل ها را مصرف کرده بودند، تجمع یافت. این با آنچه درباره DHA می دانیم مطابقت دارد، که راحت تر در غشاهای سلول های مغزی ساخته می شود.
علاوه بر این، محققان دریافتند که در موش ها، اثرات ناپایدار EPA روی رگ های خونی باعث تجمع پروتئین های سمی tau شد که با تحلیل مغز مرتبط هستند.
پروتئین های tau نوعی پروتئین مغزی هستند که وقتی شکل غیرطبیعی پیدا کنند، تجمع می یابند و موجب آسیب به سلول های عصبی و تحلیل مغز می شوند، مانند آنچه در بیماری آلزایمر و سایر اختلالات عصبی دیده می شود.
تحلیل بیشتر بافت مغزی انسان از افرادی که دچار انسفالوپاتی مزمن ناشی از ضربه های مکرر به سر (CTE) بودند، اختلال متابولیک و آسیب رگ های خونی مشابهی را نشان داد.
محققان فرض می کنند که مکمل های روغن ماهی حاوی EPA ممکن است خطر CTE را افزایش دهند، اگر با مختل کردن ترمیم سلولی، اثر ضربه های خفیف مغزی را تشدید کنند.
اما این فرضیه ها نیازمند بررسی بیشتر هستند؛ بیشتر شواهد فعلی از آزمایش های حیوانی و سلولی است که تنها ارتباطات بالقوه را نشان می دهد.
تحقیقات گذشته نیز نشان می دهند که در حالی که امگا-3 ها اثرات محافظت عصبی دارند، EPA ممکن است موجب اختلال در یادگیری و حافظه شود که DHA تا حدودی آن را متعادل می کند.
به نظر می رسد که اسیدهای چرب امگا-3 مانند EPA و DHA می توانند مفید باشند، اما با احتیاط. هیچ قاعده ای برای همه مغزها به یک شکل صدق نمی کند.
اُنور اسکایوچک، عصب شناس از آزمایشگاه کلد هاربر، می گوید: این ایده که روغن ماهی برای همه یک مزیت یکسان دارد، وقتی وارد بررسی تعاملات می شوید، درست نیست. اما این به معنی مضر بودن آن نیست.
محققان قصد دارند مطالعات خود درباره EPA و DHA را گسترش دهند، بررسی اثر آن ها روی انواع مختلف سلول های مغزی و مناطق مختلف مغز، و در آینده احتمالا انجام آزمایش های بالینی.
اندر آلبایرام می گوید: این مقاله نقطه شروع است، اما مهم است. این گفتگو را درباره تغذیه دقیق در علوم اعصاب آغاز می کند و چارچوبی به حوزه می دهد تا پرسش های بهتر و قابل آزمایش مطرح شود.
تا پیش از این، تصور غالب در تحقیقات علوم اعصاب این بود که همه اسیدهای چرب امگا-3 موجود در مکمل های روغن ماهی به صورت یکسان برای مغز مفید هستند. باور رایج این بود که مصرف این مکمل ها می تواند به بهبود حافظه، یادگیری و ترمیم سلول های مغزی کمک کند و خطر اختلالات عصبی ناشی از آسیب یا پیری را کاهش دهد. بسیاری از مطالعات پیشین بر فواید DHA و EPA به عنوان محافظان عصبی تاکید می کردند و هیچ شواهد قابل توجهی از اثرات مضر EPA در شرایط ترمیم مغز وجود نداشت.
با این حال، یافته های جدید نشان می دهد که این باورها کامل نبوده اند. در حالی که DHA همچنان نقش سازنده و محافظتی برای سلول های مغزی دارد، EPA در شرایط آسیب مغزی می تواند روند ترمیم رگ های خونی را مختل کند و تجمع پروتئین های سمی tau را افزایش دهد.
این نتایج نشان می دهد که اثرات امگا-3 وابسته به نوع اسید چرب و وضعیت سلول های مغزی است و دیگر نمی توان به صورت یک قاعده کلی گفت که همه اسیدهای چرب امگا-3 همیشه مفید هستند.
اطلاعات موجود در این مطلب تنها برای افزایش آگاهی ارائه شده اند و جایگزین مشاوره یا درمان پزشکی نیستند. حتما قبل از هرگونه اقدامی با پزشک مشورت کنید، به ویژه اگر بیماری خاصی دارید یا دارو مصرف می کنید.