عصر ایران ــ هنوز بزرگترین شوک انرژی در تاریخ مدرن جهان رخ نداده است. شوک بزرگی که با بسته ماندن تنگه هرمز جهان با آن روبهرو خواهد شد. این شوک بزرگ از نظر اقتصادی پیامدهای سنگینی خواهد داشت. پیشبینیها میگویند در کوتاهمدت حدود ۳۳۰ میلیارد دلار خسارت اقتصادی ایجاد میشود. در میانمدت، یعنی اگر این وضعیت تا ۶ هفته دیگر ادامه پیدا کند، این خسارت به حدود ۷۷۰ میلیارد دلار خواهد رسید و اگر به سه ماه بکشد، پیامدهای اقتصادی آن میتواند به دو تریلیون دلار برسد.
بسته ماندن تنگه هرمز حالا قیمت نفت را به بالای ۱۰۰ دلار رسانده است. هرچند پیشبینیها میگویند ممکن است قیمت نفت به ۱۳۰ دلار هم برسد و در صورت طولانی شدن بحران حتی تا بشکهای ۲۰۰ دلار افزایش پیدا کند. اما مگر در خلیج فارس چقدر نفت وجود دارد و چه سهمی از تأمین زنجیره نفت جهان از این آبراهه عبور میکند که بسته بودن تنگه هرمز میتواند تا این حد بر اقتصاد جهانی تأثیر بگذارد؟
برآوردها نشان میدهد ذخایر اثباتشده نفت در خلیج فارس حدود ۸۴۰ میلیارد بشکه است. در این میان عربستان سعودی با حدود ۲۶۷ میلیارد بشکه بیشترین ذخایر نفت خلیج فارس را در اختیار دارد. ایران حدود ۲۰۹ میلیارد بشکه و عراق حدود ۱۴۵ میلیارد بشکه ذخیره دارند. امارات متحده عربی حدود ۱۱۳ میلیارد بشکه و کویت نیز حدود ۱۰۲ میلیارد بشکه ذخیره نفت در اختیار دارند.
در حال حاضر حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از تولید جهانی نفت از طریق صادرات دریایی تأمین میشود و بین ۲۰ تا ۲۵ درصد از عرضه جهانی نفت به خلیج فارس وابسته است. در واقع حدود ۵ تا ۱۰ درصد از تولید نفت در خلیج فارس از طریق خط لولههای عربستان و امارات به بیرون از خلیج فارس منتقل میشود. اما بقیه این نفت که حدود ۲۰ درصد تولید جهانی است، به وسیله ۴۰ تا ۶۰ نفتکش غولپیکر روزانه از خلیج فارس به بازارهای جهانی منتقل میشود. یعنی یکپنجم تجارت دریایی نفت جهان از خلیج فارس و تنگه هرمز عبور میکند.
طبق آخرین آمار بهدستآمده از تجارت نفت جهان در سال ۲۰۲۵، روزانه حدود ۱۰۶ میلیون بشکه نفت در جهان تولید میشود که ۳۱ میلیون بشکه در روز سهم خلیج فارس است. این بدان معناست که حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت با بسته بودن تنگه هرمز دچار اختلال شده است. علاوه بر این، روزانه بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ کشتی تجاری شامل نفتکشها، کشتیهای کانتینری و سایر شناورها نیز از خلیج فارس عبور میکردند.
در حال حاضر کشورهای عربی خلیج فارس مانند عربستان، بحرین، قطر، امارات، عراق و کویت با بحران جدی در تولید و فروش نفت روبهرو شدهاند. در این میان عربستان سعودی به دلیل داشتن خط لوله ینبع که نفت را به دریای سرخ منتقل میکند، توانسته حدود ۴۸ درصد صادرات خود را از این مسیر جایگزین انجام دهد. امارات متحده عربی نیز با استفاده از خط لوله فجیره حدود ۴۰ درصد از صادرات خود را همچنان ادامه میدهد، اما هر دو کشور همچنان با آسیب اقتصادی مواجه شدهاند. در این میان کویت، عراق و قطر که تقریباً صادراتشان به صفر رسیده، بیشترین خسارت را متحمل شدهاند.
در سطح جهانی چین، هند، ژاپن و کره جنوبی بزرگترین خریداران نفت خلیج فارس هستند. با این حال آمریکا نیز در صورت طولانی شدن جنگ با خسارتهای جدی مواجه میشود. اگرچه وابستگی مستقیم آمریکا به نفت خلیج فارس کمتر است، اما افزایش قیمت جهانی نفت میتواند به سرعت قیمت حاملهای انرژی را در این کشور افزایش دهد.
هماکنون نیز گزارشهایی منتشر شده که نشان میدهد قیمت بنزین در آمریکا به بیش از ۴ دلار در هر گالن رسیده است و پیشبینی میشود در صورت ادامه جنگ حتی به ۸ دلار در هر گالن برسد. اتفاقی که میتواند تأثیر مستقیم بر هزینه زندگی خانوادهها در آمریکا داشته باشد.
اگر قیمت نفت به ۲۰۰ دلار در هر بشکه برسد، میتواند حدود ۴ درصد تورم اضافی به اقتصاد جهانی اضافه کند. این همان شوک بزرگ اقتصادی است که در صورت بسته ماندن تنگه هرمز رخ خواهد داد. جنگ علیه ایران میتواند بحران اقتصادی بزرگی در آمریکا ایجاد کند؛ بهطوری که احتمال دارد رشد اقتصادی تا ۲ درصد کاهش پیدا کند و رکود اقتصادی تا ۲۵ درصد افزایش یابد.
چنین وضعیتی یادآور دهه ۱۹۷۰ است؛ زمانی که شوک نفتی اقتصاد آمریکا را با تورم بالا و رشد پایین مواجه کرد. افزایش قیمت نفت همچنین باعث بالا رفتن قیمت آلومینیوم، کودهای شیمیایی و محصولات پتروشیمی نیز میشود.
در حال حاضر حدود ۳۳ درصد تجارت جهانی کود شیمیایی از مسیر خلیج فارس عبور میکند و همین موضوع میتواند باعث افزایش قیمت محصولات کشاورزی در سراسر جهان شود. در واقع افزایش قیمت نفت میتواند بر قیمت کالاهایی مانند لباس، لوازم خانگی و تجهیزات پزشکی نیز تأثیر بگذارد و تقریباً بر هر کالای مصرفی در جهان اثر قابلتوجهی بگذارد.