باران اسیدی چیست و چه خطراتی دارد؟

جمعیت هلال احمر پس از انفجار مخازن سوخت تهران در شنبه شب، درمورد ورود حجم عظیمی از ترکیبات سمی به جو و ابرها هشدار داد و از احتمال اسیدی‌شدن بارش‌ها پس از این انفجار‌ها صحبت کرد. آلودگی اسیدی ابرها در صورت بارندگی، باران اسیدی بسیار خطرناکی ایجاد می‌کند که باعث سوختگی شیمیایی پوست و آسیب جدی به ریه‌ها می‌شود.

به گزارش زومیت، وزارت بهداشت نیز صبح یکشنبه درمورد خطرات احتمالی باران‌های اسیدی و سمی ناشی از انفجار مخازن نفت هشدار داد و مجموعه‌ای از توصیه‌های ایمنی را برای محافظت از سلامت شهروندان ارائه کرد؛ هرچند ساعاتی بعد رئیس مرکز تحقیقات آلودگی هوا در دانشگاه علوم پزشکی تهران، هشدارها درمورد باران اسیدی را گمانه‌زنی‌های اشتباه دانست و احتمال شکل‌گیری آن را بعید اعلام کرد. اما باران اسیدی دقیقا چیست و چه آثاری دارد؟

کپی لینک

باران اسیدی و علل شکل‌گیری

بارش مواد اسیدی خطرناک موجود در ابرها به‌همراه باران، برف، مه، شبنم و حتی ذرات جامد، پدیده‌ی باران اسیدی را به‌وجود می‌آورد. نام علمی این پدیده بارش اسید است که البته با همان عبارت رایج «باران اسیدی» شناخته می‌شود.

باران در حالت عادی نیز تا حدودی به‌دلیل وجود دی‌اکسیدکربن در هوا اسیدی است؛ آب پس از واکنش با این گاز، کربنیک‌اسید تولید می‌‌کند که اسید ضعیفی است. اما در هوای آلوده به مواد ناشی از انفجار مخازن سوخت، به‌دلیل وجود اکسیدهای نیتروژن و گوگرد یا سولفور، نیتریک‌اسید و سولفوریک‌اسید به وجود می‌آید که اسیدهای قوی‌تری محسوب می‌شوند.

مهم‌ترین گازی که به شکل‌گیری باران اسیدی منجر می‌شود، گوگرد دی‌اکسید (SO2) است. وقتی‌که آسمان ابری باشد، واکنش گوگرد دی‌اکسید با آب به‌دلیل وجود قطرات آب در ابرها، سرعت می‌گیرد و احتمال بارش اسیدی نیز افزایش می‌یابد.

پیامدهای زیست‌محیطی باران اسیدی

آلودگی‌های اسیدی در ابرها ممکن است پیش از تبدیل به اسید، تا صدها کیلومتر جابه‌جا شوند. باران اسیدی آثار مخربی بر مخازن آب‌ شیرین، جنگل‌ها و خاک دارد. همچنین، موجب کشته‌‌شدن حشره‌ها و تغییر در سلامتی حیات‌وحش و آبزیان می‌شود. باران اسیدی سطح ساختمان‌‌ها و مجسمه‌‌ها را می‌خورد و برای سلامت انسان نیز به‌شدت خطرناک است.

کاهش سطح pH و وجود آلومینیوم در آب‌های سطحی که هر دو از آثار باران اسیدی بر آب هستند، به زندگی آبزیان آسیب جبران‌ناپذیری وارد می‌کند. در pH پایین‌تر از پنج، ماهی‌ها نمی‌توانند از تخم بیرون بیایند و در آب‌های اسیدی‌تر، ماهی‌ها می‌میرند. هم‌زمان، تنوع زیستی آبزیان هم دچار کاهش می‌شود.

ریزذرات معلق در هوا اثرات مخرب و جبران‌ناپذیری بر سلامت انسان دارند

باران اسیدی در جنگل‌ها، باعث کاهش رشد درختان، ریزش برگ‌ها و تبدیل رنگ سبز به رنگ قهوه‌ای می‌شود. در شرایط وخیم‌تر، ممکن است درختان کاملا از بین بروند؛ زیرا باران اسیدی در ابتدا موجب تضعیف پوشش گیاهی و سپس، باعث افزایش آسیب‌پذیری در برابر دیگر تهدیدها می‌شود. جنگل‌های کوهستانی در ارتفاع بالا، بیشتر در معرض خطر قرار دارند؛ زیرا مه و ابرهای آلوده حتی از باران هم اسیدی‌تر است.

خاک نیز پس از بارش اسید دچار آسیب شدیدی می‌شود. برخی میکروب‌های خاک اسیدها را به‌سرعت جذب و مصرف می‌کنند، برخی نیز تحمل pH پایین‌تر را ندارند و کشته می‌شوند. افزون‌براین، باران اسیدی موجب حل‌شدن بیش‌ازحد مواد معدنی غذایی در آب و ترک خاک محل و در نتیجه، تضعیف پوشش گیاهی شود.

باران اسیدی به‌دلیل واکنش ترکیبات کلسیمی با اسید‌ سولفوریک، سطوح آثار باستانی و ساختمان‌های قدیمی را از بین می‌برد. علاوه‌براین، به نابودی سطوح محافظ تجهیزات فلزی و زنگ‌زدن آن‌ها منجر می‌شود.

ریزذرات معلق در هوا اثرات مخرب و جبران‌ناپذیری بر سلامت انسان دارند. به‌ نقل از ایسنا، دکتر علیرضا رئیسی از وزارت بهداشت، با اشاره به دود ناشی از اشتعال سوخت و ترکیبات نفتی، می‌گوید: «دود می‌تواند حاوی ترکیبات سمی باشد و به همین دلیل لازم است تمهیدات لازم برای خودمراقبتی و کاهش مواجهه افراد، به ویژه گروه‌های حساس، در نظر گرفته شود.»

دکتر رئیسی با اشاره به این‌که ایستگاه‌های پایش کیفیت هوا، آلاینده‌های معیار شامل ذرات معلق را در سطح شهر اندازه‌گیری می‌کنند، افزود: «بر اساس داده‌های ثبت‌شده در ایستگاه‌ها، شاخص لحظه‌ای کیفیت هوا در حال حاضر در سطح شهر تهران حدود ۹۱ و در محدوده‌ی قابل‌قبول قرار دارد، اما آلاینده‌های ناشی از انفجارهای اخیر در این دسته از آلاینده‌های معیار قرار نمی‌گیرند.»

چگونه از خود در برابر باران اسیدی محافظت کنیم؟

به‌نقل‌از وزارت بهداشت، محدودیت ترددهای غیرضروری در سطح شهر، ماندن در فضای بسته و بستن کامل درب و پنجره‌ها برای جلوگیری از ورود هوا و آلاینده‌ها به ساختمان، مهم‌ترین اقدامات در این شرایط است. دانشگاه علوم پزشکی و هلال احمر تهران نیز دستورالعمل‌های محافظت در برابر باران اسیدی سمی ناشی از انفجار مخازن سوخت را اعلام کرده‌اند:

• به‌هیچ‌وجه از خانه یا محیط سربسته خارج نشوید و تمامی منافذ را با پارچه‌ی مرطوب بپوشانید.
• حتی پس از قطع باران نیز از منزل خارج نشوید؛ تبخیر قطرات اسیدی روی زمین یا سطوح، غلظت سموم در هوا را افزایش می‌دهد.
• فعالیت بدنی را حتی در فضای بسته هم کاهش دهید و تغذیه‌ی مناسب، از جمله مصرف میوه و سبزیجات را نیز رعایت کنید.
• در فضای بسته، تمامی سیستم‌های مکنده‌ای را که می‌توانند موجب ایجاد فشار منفی و ورود آلاینده‌ها به درون ساختمان شوند، خاموش کنید.
• در صورت استفاده از دستگاه‌های تصفیه هوا، بهتر است دستگاه در حالت حداکثری قرار گیرد.
• در فضای باز، زیر سقف‌های بتنی یا فلزی بروید و از ایستادن زیر درخت خودداری کنید.
• در صورت تماس باران اسیدی با پوست، به‌هیچ‌وجه به محل تماس دست نزنید و آن را مالش ندهید، محل آسیب را با جریان مداوم آب سرد شستشو دهید.
• لباس‌های آغشته به باران را به‌سرعت تعویض کنید و در کیسه‌ی دربسته قرار دهید.
• از مصرف آب چاه‌های روباز یا مخازن ذخیره‌ی آب باران در مناطق نزدیک به محل حادثه خودداری کنید.
• اگر از سیستم تصفیه آب خانگی استفاده می‌کنید، پس از اتمام بحران فیلترهای مرحله‌ی اول را تعویض کنید.
• اگر دچار سوزش مجاری تنفسی، سرفه‌ی خشک مداوم یا تاری دید شدید، بلافاصله به مراکز درمانی مراجعه کنید.
• حیوانات خانگی و احشام را به فضاهای کاملا سرپوشیده و امن منتقل کنید؛ حیوانات در چنین شرایطی به اندازه‌ی ما آسیب‌پذیر هستند.
• پس از بارندگی، سطوح خارجی ساختمان‌ها و خودروها را با فشار زیاد شست‌وشو دهید تا رسوبات خشک نشوند. در هنگام انجام این کار حتما از دستکش، عینک و ماسک استفاده کنید.
• هرگز رسوبات سیاه روی خودرو را با برف‌پاک‌کن تمیز نکنید، سطوح را با آب فراوان بشویید.
• پس از اتمام بارش، حتی اگر در خانه بودید، بینی و گلوی خود را با محلول رقیق نمکی (سرم شستشو) بشویید تا ذرات نفتی و آلوده‌ی معلق در هوا که به مخاط چسبیده‌اند، دفع شوند.

استفاده از ماسک‌های دارای فیلتر کربن فعال یا ماسک‌های نیم‌صورت با فیلتر اختصاصی گازها ضروری است. برای آلودگی‌های ناشی از انفجار، دود و گردوغبار، از ماسک‌های N95 یا FFP2 و بالاتر  استفاده کنید؛ البته ماسک‌های جراحی نیز مناسب هستند. ماسک‌های پارچه‌ای اما، تاثیر خاصی ندارند. مراقب خود و عزیزانتان باشید.

هندسه بقا ؛ راز مردمک چشم حیوانات چیست؟ (اینفوگرافیک)

بیشتر بخوانید:

آیا بارانی که در زمان آلودگی هوا می‌بارد خطرناک است؟

باران اسیدی/ قاتل نامرئی طبیعت و محیط زیست

تماشاخانه

تمدن ایران متوقف نمی‌شود / سه بار چکش یونسکو : «۶۳ هزار سال برای ایران»

مسافران ماه به زمین برگشتند / طولانی‌ترین سفر به ماه چطور به اتمام رسید

فیلم های دیگر